Mondelinge vraag: Gebruik antidepressiva bij jongeren

Uit een onderzoek van de Christelijke Mutualiteiten blijkt dat 4.917 jongeren in ons land minstens één keer antidepressiva voorgeschreven kregen. Opvallend is het gegeven dat 130 onder hen kinderen van vijf jaar of jonger waren. Ook bleek dat 1.725 patiënten 17-jarigen waren. Het gaat om antidepressiva die eigenlijk bestemd zijn voor volwassenen.

De geneesmiddelen zijn niet voor jongeren bestemd. Zij geven immers belangrijke nevenwerkingen, zoals opstandig gedrag, agressie en zelfmoordgedachten. Volgens de Christelijke Mutualiteiten is er zelfs niet eens evidentie dat elk antidepressivum ook effectief werkt. De literatuur meldt dat er alleen evidentie is voor Fluoxetine. De Christelijke Mutualiteiten geven ook aan dat artsen gemakzuchtig die antidepressiva voorschrijven. Zij willen de nadruk op psychotherapie leggen. Over de effectiviteit van psychotherapie bij jongeren is evenmin eenduidigheid in de medische literatuur. Er zijn studies die oordelen dat psychotherapie wel degelijk werkt, terwijl andere onderzoeken dat ontkennen. Ten slotte is er een onderzoek dat stelt dat psychotherapie alleen maar gedurende de eerste maanden werkt en dat er na een jaar geen effect meer is. Kinderpsychiaters stellen op hun beurt dat in bepaalde gevallen antidepressiva wel degelijk moeten worden ingezet, bijvoorbeeld om te vermijden dat de problemen erger worden. In essentie komt het er wellicht op neer dat antidepressiva allicht wel degelijk een rol te spelen hebben, zij het in welomschreven situaties van zware en chronische depressies. In Nederland is de algemene richtlijn ontrading voor jongeren onder de 18 jaar oud. Wanneer antidepressiva toch moeten worden voorgeschreven, wordt aangeraden die jongeren op te volgen op het vlak van het optreden van suïcidale symptomen en andere bijwerkingen.

Daarom heb ik de hiernavolgende vragen. Mevrouw de minister, wat is uw inschatting inzake het gebruik van antidepressiva bij nagenoeg 5 000 jongeren? Is er sprake van overmatig voorschrijfgedrag? Moeten wij de richtlijnen voor het voorschrijven van antidepressiva verstrengen? Worden jongeren die antidepressiva voorgeschreven krijgen voldoende opgevolgd op het vlak van de bijwerkingen

 

Minister Maggie De Block: Mevrouw de voorzitter, ik heb de cijfers van de CM ook gezien en leg er de volgende cijfers naast, om toch een meer genuanceerd beeld te krijgen. Afgaande op de gegevens van Farmanet voor de periode 2012-2014 bleek dat het aantal kinderen en jongeren aan wie antidepressiva werd voorgeschreven, constant bleef op ongeveer 0,5 % van alle jongeren tussen 6 en 17 jaar. Wij kunnen niet meer vergelijken met cijfers van de voorgaande jaren want de detailgegevens zijn niet meer beschikbaar op Farmanet. Er bleek bijvoorbeeld uit de oriëntatienota psychomedicatie van minister Onkelinx, uit 2010, dat het aantal jongeren onder de 18 jaar aan wie antidepressiva werd voorgeschreven in 2004 nog merkelijk hoger lag, namelijk 13 800 in 2004 tegenover 8 000 in 2014. Daar de prevalentie van angst- en depressieve klachten duidelijk hoger is dan 0,5 % meen ik dat wij mogen concluderen dat antidepressiva gelukkig zeker niet zomaar en altijd worden voorgeschreven. Uit de Farmanetgegevens van 2012 blijkt ook dat ongeveer de helft van de dagdosissen antidepressiva voor kinderen werd voorgeschreven door de huisarts, en dat ongeveer tweederde van de kinderen die antidepressiva namen, deze in 2012 voorgeschreven kregen door de huisarts. Er is veel discussie over de meerwaarde van antidepressiva voor kinderen. Sommige studies tonen aan dat de voordelen van het gebruik van antidepressiva voor kinderen niet opwegen tegen de nadelen ervan, met andere woorden dat de nevenwerkingen te zwaar en te gevaarlijk zijn. In andere studies worden bepaalde antidepressiva wel doeltreffend geacht. Bovendien blijkt de relatie tussen antidepressiva en suïcidaliteit bij jongeren onduidelijk. Er is geen significante toename aangetoond van het aantal zelfmoorden bij jongeren die antidepressiva nemen. Verder onderzoek moet aantonen of antidepressiva al dan niet een bepalende factor vormen. Voor kinderen jonger dan 6 jaar vormen antidepressiva geen officiële indicatie. Hier moet het gaan over absolute uitzonderingen. Men kan geen uitspraak doen over de enkele gevallen omdat daarvoor de individuele medische dossiers bekend zouden moeten zijn, en u weet dat dit niet mogelijk is. Het is belangrijk dat het voorschrijven van antidepressiva voor kinderen en adolescenten gebeurt in het raam van een multidisciplinaire benadering, waarbij eerst een goede diagnose wordt gesteld. Het advies van een kinderpsychiater is dus essentieel. Dit wordt bevestigd door advies nr. 81/55 van de Hoge Gezondheidsraad uit 2013. Er wordt tevens een intensieve opvolging, met regelmatige contacten met de ouders of andere naasten van het kind, aanbevolen. Gezien deze bedenkingen dienen psycho-educatie en psychotherapie de voorkeur te krijgen op medicatie, want het betreft een zeer ernstig probleem. Het nieuw beleid inzake geestelijke gezondheidszorg voor kinderen en jongeren is er precies op gericht om jongeren sneller de juiste zorg te bieden en zo het gebruik van medicatie te verminderen. Medicatie wordt immers vaak gegeven in afwachting van een therapie. U weet ook dat medicatie soms pas na zes weken begint te werken. Men schrijft dan medicatie voor zonder te weten of deze wel nodig of gunstig zal zijn. Er werden al maatregelen genomen. In dat verband denk ik aan het programma intersectorale liaison en het consult, waarbij een totaalbudget van 2,3 miljoen euro per jaar dient om allerhande zorgverstrekkers en professionals die in contact komen met kinderen en jongeren, specifieke kennis te kunnen bijbrengen over een bepaald onderwerp dat kadert in de problematiek. Ik sta huiverachtig tegenover het gebruik van medicatie die invloed heeft op de mentale status, zeker van kinderen en jongeren. Wij moeten hen daartegen beschermen. Ik ben er erg ongerust over dat zoveel jonge mensen niet meer helder kunnen denken door medicatie die op hun hersenen inwerkt om een evenwicht te bereiken. Ik sluit niet uit dat het soms nodig is, maar de cijfers maken mij toch zeer ongerust, vandaar ook dat er op het terrein al maatregelen werden genomen. Wij zullen nu zien of het gebruik van medicatie vermindert.